شرح حال سید بن طاووس

سید بن طاووس نویسنده ی کتاب گران سنگ اقبال الاعمال

ولادت

سيّد رضىّ الدين، على بن موسى بن جعفر بن طاوس، از نوادگان امام حسن مجتبى و امام سجاد(عليهما السلام)، در روز ۱۵ محرّم سال ۵۸۹ هجرى در شهر حلّه به دنيا آمد.

 

خاندان آل طاووس

جدّ هفتم ايشان، محمّد بن اسحاق، كه به خاطر زيبايى و ملاحتش به «طاوس» مشهور شده بود از سادات بزرگوار مدينه محسوب مى شد.

پدر او، موسى بن جعفر نيز، از روات بزرگ حديث است كه روايات خود را در اوراقى نوشته بود و بعد از او فرزندش آن ها را جمع آورى نموده و با نام «فرقة الناظر وبهجة الخاطر ممّا رواه والدي موسى بن جعفر» آن را منتشر نمود.

مادر او نيز دختر ورّام بن أبى فراس، از بزرگان علماى اماميّه بود. مادر پدرش نيز نوه شيخ طوسى مى باشد و به همين خاطر سيّد گاهى مى گويد: «جدي ورّام بن أبي فراس» و گاهى مى گويد: «جدي الشيخ الطوسي».

برادرها و برادرزاده ها و فرزندان او نيز از علماى بزرگوار شيعه بوده اند.

 

تحصيلات

ابتداى تحصيلات سيّد ابن طاووس در شهر حلّه بود كه از محضر پدر و جدّ خود، ورّام بن أبى فراس علوم مقدماتى را آموخت.

سيّد با دركى قوى و هوشى سرشار قدم در راه علم نهاد و در اندك زمانى از تمام هم شاگردى هاى خود سبقت گرفت. وى در «كشف المحجّة» مى گويد:

«وقتى من وارد محفل درس شدم آن چه را ديگران در طول چند سال آموخته بودند، در يك سال آموختم و از آنان پيشى گرفتم».

او مدّت دو سال و نيم به تحصيل فقه پرداخت و پس از آن خود را از استاد بى نياز ديد و بقيه كتب فقهى عصر خويش را به تنهايى مطالعه نمود.

 

 

شخصيت اجتماعى

سيّد ابن طاووس در بين علما و مردم زمان خويش از احترام خاصّى برخوردار بود. او علاوه بر اين كه فقيهى نام آور بود اديبى گرانقدر و شاعرى توانا شمرده مى شد، گرچه شهرت اصلى او در زهد و تقوى و عرفان اوست و اكثر تأليفات او در موضوع ادعيه و زيارات مى باشد.

سيّد كتابخانه بزرگ و بى نظيرى داشت كه از جدّش به ارث برده بود و به گفته خودش تمام آن كتاب ها را مطالعه كرده يا درس گرفته بود.

 

سفرهاى علمى

ابن طاووس كه از محضر اساتيد حلّه استفاده كافى و لازم را برده بود براى استفاده از علماى ديگر شهرها عزم سفر نمود.

او ابتدا به كاظمين رفت. پس از مدّتى ازدواج نمود و ساكن بغداد شد. مدّت ۱۵ سال در شهر بغداد به تربيت شاگردان و تدريس علوم مختلف پرداخت. ورود سيّد به بغداد سال ۶۲۵ هجرى بوده است.

سيّد كه تحت فشار دولت عباسى براى پذيرش پست هاى حكومتى قرار گرفته بود از بغداد به حلّه، زادگاه خويش، مراجعت كرد.

رضى الدّين مدّت سه سال نيز در جوار امام هشتم(عليه السلام) به سر برد. سپس به نجف و كربلا هجرت كرده و در هر كدام حدود ۳ سال مقيم شد. در اين زمان علاوه بر تربيت شاگردان و تدريس علوم مختلف، همّت اصلى خويش را بر سير و سلوك و كسب معنويّات قرار داد.

در زمان اقامت در كربلا كتاب شريف «كشف المحجّة» را به عنوان وصيّتى براى فرزندانش كه در آن زمان كودك بودند نوشت.

آخرين سفر ابن طاووس در سال ۶۵۲ هجرى به بغداد بود. وى در بغداد منصب نقابت را پذيرفت و تا پايان عمر خويش در همانجا سكنى گزيد. زمانى كه مغول ها به بغداد حمله كرده و آن را اشغال نمودند، سيّد نيز در بغداد بود.

 

نقابت سادات

در دوران اقامت ابن طاووس در بغداد از سوى خليفه عبّاسى «المستنصر» پيشنهادهايى مانند وزارت، سفارت و... به او شد، اما سيّد هيچ يك را نپذيرفت و استدلالش براى خليفه چنين بود كه: «اگر من طبق مصلحت شما عمل كنم رابطه خويش را با خداوند قطع مى نمايم و اگر طبق اوامر الهى و عدل و انصاف حركت كنم خاندان تو و بقيه وزرا و سفرا و فرماندهان تو آن را تحمّل نخواهند كرد و چنين خواهند گفت كه علىّ بن طاووس با اين رويه مى خواهد بگويد اگر حكومت به ما برسد اين چنين عمل مى كنيم و اين روشى است بر خلاف سيره حكمرانان قبل از تو و مردود دانستن حكومت هاى آن هاست».

سيّد در سال ۶۶۱ هجرى نقابت علويان را پذيرفت. نقيب بزرگ ترين شخصيّت علمى و دينى سادات بود كه كليه امور مربوط به سادات را عهده دار مى شد. اين وظايف شامل قضاوت مشاجرات، رسيّدگى به مساكين و مستمندان، سرپرستى ايتام و... مى شد.

البته ايشان تأكيد داشت كه تنها بخاطر حفظ جان دوستان و شيعيانى كه در معرض قتل و غارت مغول قرار داشتند اين منصب را پذيرفته است.

 

اساتيد

سيّد در محضر بزرگان عصر خويش به كسب علم و ادب و معنويت پرداخت. از جمله اساتيد او اين اشخاص مى باشند:

۱ ـ پدر بزرگوارش موسى بن جعفر

۲ ـ جدّش ورّام بن ابى فراس

۳ ـ ابن نما حلّى

۴ ـ فخّار بن معدّ موسوى

 

 

شاگردان

از جمله پرورش يافتگان مكتب سيّد ابن طاووس مى توان به:

۱ ـ سديدالدين حلّى، پدر علاّمه حلّى

۲ ـ علاّمه حلّى

۳ ـ حسن بن داود حلّى مؤلّف كتاب رجال

۴ ـ عبدالكريم بن احمد بن طاووس، برادرزاده او

۵ ـ علىّ بن عيسى إربلى و... اشاره نمود.

 

تأليفات

ابن طاووس حدود ۵۰ تأليف دارد كه بسيارى از آن ها در موضوعات ادعيه و زيارات است.

سيّد كتابخانه اى غنى داشته كه حدود ۱۵۰۰ كتاب در آن وجود داشته و در تأليف كتاب هاى خويش از آن ها استفاده مى برده است. بسيارى از كتب مرجع سيّد در طول زمان از بين رفته و تنها منبع اطّلاع ما از آن ها، نوشته هاى امثال سيّد ابن طاووس است و اين نكته ارزش تأليفات سيّد را دوچندان مى كند.

از جمله تأليفات سيّد است:

۱ ـ ده جلد كتاب «المهمّات و التّتمات» كه هر يك با عنوان مستقل چاپ شده است از جمله: فلاح السائل، زهرة الربيع، جمال الأسبوع، إقبال الأعمال و...

سيّد اين كتب را به عنوان تتمّه مصباح المتهجّد شيخ طوسى نوشته است.

۲ ـ كشف المحجّة لثمرة المهجة، كتابى اخلاقى است و شامل وصيّت هاى سيّد به فرزندانش مى باشد و مراحل مختلف زندگى خويش را هم در آن ذكر كرده است.

۳ ـ مصباح الزائر و جناح المسافر

۴ ـ الملهوف على قتلى الطفوف

۵ ـ مهج الدعوات و منهج العنايات و...

 

وفات

سرانجام اين فقيه بزرگ و عارف كامل در سال ۶۶۴ هجرى در سنّ ۷۵ سالگى و در شهر بغداد وفات نمود. بدن شريفش را به نجف اشرف منتقل نموده و در حرم اميرالمؤمنين(عليه السلام) به خاك سپردند.

«عاش سعيداً ومات سعيداً»

 download (15)
محصولات ـ کتب ادعیه و زیارات